Demokracja parlamentarna

Termin demokracja wywodzi się z języka greckiego i został utworzony ze słów „lud” i „rządze”, oznaczając władzę ludu czyli ogółu pełnoprawnych obywateli. Obecnie dominuje demokracja parlamentarna, w której uprawnienie do głosowania wybierają członków parlamentu jako przedstawicieli.

Liczba mandatów zależy od ilości oddanych głosów na poszczególne partie oraz obowiązującej ordynacji wyborczej. Gwarantem jej istnienia jest konstytucja. Może być stopniowana, co oznacza że w ustroju udział ogółu obywateli może być różny, większy lub mniejszy. Na przykład we współczesnych monarchiach konstytucyjnych władza formalnie należy do króla lecz faktycznie wzajemne stosunki między władcą a poddanymi reguluje konstytucja, która może oddać całą władzę poddanym.

Demokracja pośrednia, zwana też przedstawicielską, to rodzaj demokracji, w której decyzję podejmują przedstawiciele społeczeństwa wybrani w wyborach.

Według obecnie przyjmowanych kryteriów za państwa demokratyczne uznaje się takie, których ustrój opiera się na dostępności polityki dla wszystkich zainteresowanych bez ograniczeń klasowych, rasowych, majątkowych, religijnych lub ze względu na płeć. Muszą posiadać możliwość wybierania kandydatów na stanowiska publiczne przez ogół obywateli, stanowiska te mają być dostępne dla wszystkich, nie objętych wyrokiem sądowym pozbawiającym praw publicznych.

Częścią demokracji jest suwerenność narodu oznaczająca, że władza zwierzchnia należy do społeczności żyjącej w granicach państwa oraz zasada reprezentacji oznaczająca przekazywanie uprawnień przysługujących władzy na przedstawicieli wybieranych przez naród w wyborach powszechnych i działających następnie pod kontrolą narodu.

Wybory uznawane są za główne źródło prawomocności władzy, w ten sposób potwierdzana jest jej legalność na drodze cyklicznych wyborów powszechnych. Obywatele mają prawo zrzeszać się w partie polityczne i wybierać przedstawicieli władzy spośród różnych orientacji politycznych. W państwie demokratycznym istnieją wyspecjalizowane instytucje kontrolujące władzę aby zapobiec jej nadużyciu. Ośrodki władzy kontrolują się wzajemnie oraz na drodze zorganizowanej opozycji politycznej.

Obywatele posiadają wolność przekonań, religii i wypowiedzi.

Istnieją instytucje chroniące prawa obywatelskie na przykład przed nadmierną i nieuzasadnioną ingerencją władzy w życie jednostek.

PRL i transformacja ustrojowa

Sytuacja w kraju zmieniła się po śmierci Stalina w marcu 1953 r., zakończyła ona okres największego terroru i strachu. Nastąpił okres tzw. odwilży, który trwał do 1956 r., w tym czasie Chruszczow ogłosił w Moskwie, podczas zjazdu partii referat „O kulcie jednostki i jego następstwach” ujawniając w nim część zbrodni Stalina i potępiając jego osobę.

W Polsce do władzy doszedł pierwszy sekretarz KC Edward Ochab i premier Józef Cyrankiewicz. Na scenę polityczną wrócił Władysław Gomułka, który szybko piął się po szczeblach ówczesnej władzy, zmiany te były pozorne, odbywające się wewnątrz środowiska partyjnego i nie oznaczały większej demokratyzacji kraju.

W 1976 r. wprowadzono nowelizację do Konstytucji zawierające artykuły o przewodniej roli Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej oraz przyjaźni i współpracy ze Związkiem Radzieckim. W marcu 1982 r. powołano Trybunał Konstytucyjny i Trybunał Stanu ale ich rola była bardzo niewielka. Podobnie iluzoryczne były kompetencje innych pseudodemokratycznych organów jak Naczelny Sąd Administracyjny i powołany w 1987 r. Rzecznik Praw Obywatelskich.

17 września 1980 r. na zebraniu delegatów wyłonionych przez załogi zakładów pracy z całego kraju postanowiono utworzyć Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”, jego przewodniczącym został Lech Wałęsa. Perspektywy zmian ustrojowych pojawiły się jednak znacznie później.

Doprowadziły do nich dopiero obrady Okrągłego Stołu w lutym-kwietniu 1989 r., ich idea został sformułowana po raz pierwszy na spotkaniu generała Czesława Kiszczaka z Lechem Wałęsą, warunkiem obrad było wygaszenie przez Solidarność fali strajków w całym kraju.

Doszło do nowelizacji Konstytucji o tzw. nowele kwietniową na mocy której przywrócono Senat i urząd Prezydenta z realną władzą. Uchwalono nową ordynację wyborczą, według której 4 czerwca 1989 r. odbyły się wolne wybory do Sejmu. Zgromadzenie Narodowe wybrało Prezydentem PRL Wojciecha Jaruzelskiego.

Dopiero dalsza dekompozycja bloku wschodniego pozwoliła na dokończenie transformacji ustrojowej, uchwalono Ustawę z dnia 29 grudnia 1989 r. o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej (nowela grudniowa), która całkowicie zmieniła zasady funkcjonowania państwa i zerwała z dotychczasowym ustrojem tzw. demokracji ludowej.

Europosłowie w mediach społecznościowych

Politycy docenili nowe drogi komunikowania się z wyborcami. Jak wykazują badania prowadzone w sieci, współczesna polityka już nie może bez nich istnieć.

Nie tylko młodzi ludzie korzystają z Naszej Klasy czy Facebooka, ten ostatni ma już pół miliarda użytkowników na całym świecie. Parlament Europejski zaplanował szkolenia z zakresu wykorzystania mediów społecznościowych w komunikacji z obywatelami Unii Europejskiej. Prowadzone są także warsztaty z tego tematu.

Prawie 60% europosłów z całej Unii korzysta z któregoś z mediów społecznościowych, większość traktuje je jako narzędzia bezpośredniej komunikacji z wyborcami. Informują w ten sposób o swoich poczynaniach w Parlamencie Europejskim. Podwoiła się ich liczba na Facebooku, rośnie świadomość znaczenia alternatywnych form komunikacji. Unijnym instytucjom już nie można zarzucić działań w oderwaniu od życia zwykłych ludzi.

Posłowie przyznają, że o niektórych wydarzeniach szybciej dowiedzieli się z mediów społecznościowych, dopiero później informacje pojawiły się w tradycyjnych. Widzą w nich sposób na zmniejszenie wydatków na promocje, znacznie taniej i efektowniej jest przekazywać informacje przez swój profil i linki. Dobrym przykładem zilustrowania tej tezy jest internetowa kampania Baracka Obamy.

Do komunikacji z wyborcami za pomocą Facebooka przyznaje się 69% ankietowanych, wzrosła popularność Twittera, eurodeputowani wykazali za to mniejszą cierpliwość w prowadzeniu blogów.

Wymaga to większej konsekwencji i poświęcenia czasu, z drugiej strony w pisanie postów angażowano w swoim czasie całe sztaby wyborcze, potem gorączka osłabła. Następny wysyp blogów nastąpi przypuszczalnie w 2014 r.

Rośnie zainteresowanie wiadomościami dostarczanymi za pomocą Internetu, posłowie szukają informacji na temat zagadnień dyskutowanych podczas obrad Parlamentu, eksperckich podsumowań interesujących tematów (także w Wikipedii), procesów tworzenia, kształtowania i przekształcania prawa.

Aż 89% eurodeputowanych zagląda na strony organizacji i podmiotów zajmujących się i interesujących procesem legislacyjnym oraz poświęcone konkretnym zagadnieniom dyskutowanym na forum parlamentarnym.

Z polskich eurodeputowanych oficjalny blog polityczny prowadzi na przykład Janusz Wojciechowski. Zajmuje się na nim problemami rolnictwa i znaczeniem sprawy wyrównania dopłat.

Sejm

W życiu politycznym Polski obecny jest od XVI wieku. Na początku swojego istnienia w naszym kraju skupiał tylko jeden stan, szlachtę, a przynależność zależała od posiadania ziemi. W języku staropolskim jego nazwa oznaczała zjazd ludności. Pierwszy udokumentowany sejm zwołał król Władysław Łokietek w 1331 r. w Chęcinach, co odnotował Jan Długosz.

Obecnie stanowi pierwszą izbę parlamentu, składa się z 460 posłów wybieranych w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich, proporcjonalnych, tajnych.

Zgodnie z Konstytucją kadencja trwa 4 lata, od dnia pierwszego posiedzenia do dnia poprzedzającego zebranie się Sejmu następnej kadencji. Prezydent może rozwiązać Sejm jeżeli nie powiedzie się powołanie Rady Ministrów lub nie otrzyma do podpisu ustawy budżetowej, przedłożonej Sejmowi przez Radę Ministrów w ciągu 4 miesięcy.

Obraduje pod przewodnictwem marszałka przez 3 dni co drugi tydzień, przebieg transmitowany jest przez radio i telewizję. Do pomocy w działaniu powołano Kancelarię Sejmu.

Funkcja ustawodawcza pierwszej izby parlamentu polega na uchwalaniu ustaw, w tym budżetu państwa oraz uchwał, ustanawianie ustroju państwa i wyznaczanie głównych kierunków politycznych.

Do zadań Sejmu należy: powoływanie i zatwierdzanie Rady Ministrów, w szczególnych wypadkach także samodzielne ustanowienie rządu (wotum nieufności do poprzedniego). Wybór i powoływanie: zastępcy przewodniczącego i członków Trybunału Stanu (18), sędziów Trybunału Konstytucyjnego, członków Krajowej Rady Sądownictwa, Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, Rady Polityki Pieniężnej, Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka, prezesa NIK i NBP (na wniosek Prezydenta), Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych, prezesa Instytutu Pamięci Narodowej oraz Marszałka Sejmu w porozumieniu z innymi organami państwowymi.

Może ogłosić wotum nieufności wobec całego rządu lub jednego z ministrów, udzielić absolutorium budżetowego (zatwierdzić budżet proponowany przez rząd), wystosować zapytania poselskie i interpelacje do członków rządu, prezesa NIK lub NBP, którzy mają 21 dni na odpowiedź.

Sejm kontroluje działalność samorządu terytorialnego w sposób pośredni lub bezpośredni na wniosek Prezesa Rady Ministrów.

Partie polityczne w Polsce

Partia polityczna, czasami nazywana stronnictwem, to organizacja społeczna o określonym programie politycznym, realizująca jego wytyczne poprzez zdobycie, sprawowanie władzy, lub wywieranie wpływu na osoby sprawujące władze.

Partia jest organizacją o dobrowolnej przynależności, ma charakter członkowski i jako taka uchodzi za organizację społeczną. Zrzeszają obywateli świadomych swoich wspólnych interesów, poglądów, potrafiących w sposób zdyscyplinowany starać się o ich realizację przez zdobywanie i sprawowanie władzy.

Powinna konsolidować polityków według zdolności wyrażania, przekazywania i reprezentowania interesów określonych grup społecznych, starać się o ich realizacje, ukierunkowując politykę państwa zgodnie z zasadami demokracji. Cenną umiejętnością jest zdolność łączenia walki o interesy i rywalizację z innymi partiami z negocjacjami, kompromisami, mającymi na celu uwzględnienie interesów jak najszerszej grupy społeczeństwa.

Sytuację prawną reguluje Konstytucja i Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych. Zakazane jest tworzenie partii nawiązujących w programach do totalitarnych metod i praktyk nazistowskich, faszystowskich, komunistycznych, dopuszczających nienawiść rasową i narodowościową, stosujących przemoc w celu zdobycia władzy, przewidujących utajnienie struktur lub członkostwa.

Może korzystać z praw dopiero po uzyskaniu wpisu do ewidencji partii politycznych w Sądzie Okręgowym w Warszawie. Wniosek musi mieć poparcie co najmniej 1000 obywateli.

Źródła finansowania są jawne a majątek powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów majątkowych, dotacji i subwencji państwowych. Partia nie może prowadzić działalności gospodarczej.

Od 2001 r. subwencje może otrzymać partia, która podczas ostatnich wyborów do Sejmu przekroczyła 3% poparcia w przypadku kiedy sama tworzyła komitet wyborczy i 6% jeżeli weszła w skład koalicyjnego komitetu wyborczego.

Obecnie w parlamencie występują: Platforma Obywatelska, Prawo i Sprawiedliwość, Ruch Katolicko-Narodowy (ruch Patriotyczny), Sojusz Lewicy Demokratycznej, Polskie Stronnictwo Ludowe, Polska Jest Najważniejsza, Socjaldemokracja Polska, Stronnictwo Demokratyczne, Ruch Odbudowy Polski.