Sądownictwo
Sądownictwo
Zgodnie z Konstytucją sądownictwo w Polsce składa się z Sądu Najwyższego, sądów powszechnych, wojskowych i administracyjnych.
Sądy powszechne dzielą się na wydziały z przypisanymi kategoriami spraw, lub kilka wydziałów dla tej samej kategorii spraw. W sądach apelacyjnych istnieją wydział cywilny, karny, wydział pracy i ubezpieczeń społecznych, wydział lustracyjny. Sądy okręgowe posiadają wydziały: cywilny, karny, penitencjarny i nadzoru nad wykonywanymi orzeczeniami penitencjarnymi, pracy i ubezpieczeń społecznych, gospodarczy, ochrony konkurencji i konsumentów, sąd wspólnotowy znaków towarowych i wzorów przemysłowych. W sądach rejonowych wydziały: cywilny, karny, rodzinny i nieletnich, pracy i ubezpieczeń społecznych, ksiąg wieczystych, gospodarczy, grodzki, rejestrowy Krajowego Rejestru Sądowego.
Sądownictwo powszechne dzieli się na sądy rejonowe, okręgowe, apelacyjne i Sąd Najwyższy, naczelny organ władzy sądowniczej w Polsce. Sąd Najwyższy sprawuje nadzór nad działalnością sądów powszechnych i wojskowych w zakresie orzecznictwa, rozpatrywania protestów wyborczych oraz stwierdzania ważności wyborów do Sejmu i Senatu oraz wyboru Prezydenta, ważności referendum ogólnokrajowego i konstytucyjnego, opiniowania ustaw i innych aktów normatywnych.
Organami Sądu Najwyższego są: Pierwszy Prezes i Prezes Sądu Najwyższego, Zgromadzenie Ogólne Sędziów, zgromadzenie sędziów izby Sądu Najwyższego.
Sądy powszechne rozstrzygają wszystkie sprawy z zakresu prawa karnego, cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych nie zastrzeżone dla innych sądów.
Sędziów mianuje Prezydent na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, prezesów kierujących sądami mianuje Minister Sprawiedliwości oraz Kierownicy Finansowi Sądów Rejonowych, powoływani przez Ministra Sprawiedliwości. Występują dwie instancje, co daje możliwość naprawienia ewentualnych błędów i uchybień. W Polsce obecnie istnieje 11 sądów apelacyjnych, 45 sądów okręgowych i 323 sądy rejonowe.
Sądy wojskowe dzielą się na wojskowe sądy garnizonowe, wojskowe sądy garnizonowe i Izbę Wojskową (Sąd Najwyższy).
Sądownictwo administracyjne – wojewódzkie sądy administracyjne i Naczelny Sąd Administracyjny
Samorząd terytorialny
Samorząd terytorialny
Stanowi organizację społeczności lokalnej w ramach gminy lub powiatu, regionalnej jako województwo samorządowe, jednocześnie jest formą administracji publicznej, w której mieszkańcy tworzą wspólnotę zgodnie z prawem i w jej ramach samodzielnie decydują o realizacji zadań, potrzebnych do prawidłowego funkcjonowania (budowa dróg, wałów przeciwpowodziowych, wodociągów itp.).
Nad wspólnotą i samorządem nadzór sprawuje, w ramach ustalonych przez Konstytucje, administracja rządowa. Ustawodawcza powierza samorządowi stanowienie prawa miejscowego, zadań administracji lokalnej a czasami regionalnej (samorząd województwa), a jego kontrola należy do sądów administracyjnych i powszechnych. Spory pomiędzy samorządem i administracją sądową rozstrzygają sądy administracyjne.
W Polsce większa część zadań administracyjnych jest wykonywana właśnie przez samorządy terytorialne. Artykuł 163 Konstytucji stanowi: „Samorząd terytorialny wykonuje zadania publiczne nie zastrzeżone przez Konstytucję lub ustawy dla organów innych władz publicznych”.
W styczniu 1999 r. wprowadzono trójszczeblową strukturę samorządu złożoną z samorządu gminnego, powiatowego i województwa.
Gminy dzielą się na miejskie, miejsko-wiejskie i wiejskie. Na ich czele stoi rada gminy, wójt, burmistrz lub prezydent miasta jako organ wykonawczy. Zadania i kompetencje gminy są dosyć szerokie, obejmują pilnowanie ładu przestrzennego i gospodarki nieruchomościami, ochronę środowiska, poprzez budowę i naprawę infrastruktury, ochronę przeciwpożarową i przeciwpowodziową do współpracy ze społecznościami innych państw.
Powiaty tworzy kilka gmin, organem władzy wykonawczej jest zarząd powiatu ze starostą, wybieranym przez radę powiatu. Istnieją także miasta na prawach powiatu, które są gminami miejskimi wykonującymi obowiązki powiatu np. Zamość, Sopot, Biała Podlaska i inne. Zamiast rady powiatu mają radę miasta kierowaną przez prezydenta. Samorząd powiatowy posiada możliwość samodzielnego wyboru swoich organów jak rady powiatu i zarządu powiatu a poprzez nie stanowienia skatów prawa miejscowego.
Samorząd województwa wybiera sejmik i zarząd województwa, które wydają przepisy prawa miejscowego. Do jego obowiązków należy wykonywanie zadań, niezastrzeżonych ustawowo dla innych organów administracji rządowej i nie naruszających samodzielności powiatu i gminy.