Prezydent
Prezydent
Według obowiązującej Konstytucji, Prezydent jest najwyższym przedstawicielem polskich władz, gwarantującym ciągłość władzy państwowej, czuwającym nad przestrzeganiem Konstytucji. Prezydent jest zwierzchnikiem Sił Zbrojnych RP.
Urząd istnieje nieprzerwanie od 1922 r., po ogłoszeniu 1 września 1939 r. stanu wojny w państwie rząd z prezydentem rozpoczęli ewakuację z kraju do Rumunii, gdzie zostali internowani. Groziło to zerwaniem ciągłości władzy państwowej, zwłaszcza że zastępca prezydenta, marszałek Rydz-Śmigły także został internowany. W tej sytuacji prezydent Mościcki ustąpił z urzędu i na mocy Konstytucji kwietniowej wyznaczył swoim następcą ambasadora w Wielkiej Brytanii, Władysława Raczkiewicza, co rozpoczęło działanie rządu na uchodźstwie w Londynie.
Ostatni prezydent RP na uchodźstwie, Ryszard Kaczorowski ustąpił z urzędu w 1990 r. w związku z pierwszymi po II wojnie światowej wolnymi wyborami na urząd prezydencki. Nastąpiło przekazanie insygniów II Rzeczpospolitej Lechowi Wałęsie.
W Polsce Ludowej urząd istniał tylko w latach 1947-1952, później jego rolę przejęła Rada Państwa z Przewodniczącym Rady Państwa.
Obecnie prezydent jest wybierany na 5 lat i może być ponownie wybrany tylko raz, rozpoczyna urzędowanie w dniu złożenia przysięgi przed Zgromadzeniem Narodowym według tekstu zapisanego w Konstytucji.
Prezydent ma prawo zarządzić referendum za zgodą wyrażoną przez większość senatorów, wnioskować do Marszałka Sejmu o przeprowadzenie referendum zatwierdzające ustawę o zmianie Konstytucji uchwalonej przez parlament, może zgłosić projekt ustawy o zmianie Konstytucji.
Zarządza wybory parlamentarne i wyznacza ich termin (dzień wolny od pracy), zwołuje pierwsze posiedzenie Sejmu i Senatu, wyznacza Marszałka Seniora w Sejmie i Senacie, otwiera pierwsze posiedzenie Senatu.
Może skrócić kadencję parlamentu (fakultatywnie lub obligatoryjnie), zwrócić się z orędziem do Sejmu, Senatu lub Zgromadzenia Narodowego bez możliwości przeprowadzenia debaty (ze względu na autorytet Głowy Państwa).
Prezydent posiada inicjatywę ustawodawczą, prawo zgłaszania poprawki do ustaw przez siebie zgłoszonych, weta ustawodawczego przekazującego ustawę Sejmowi do ponownego rozpatrzenia (musi zakwestionować całą ustawę).
Przed podpisaniem może zwrócić się do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności ustawy z Konstytucją.
Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej
Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej
Uchwalona 2 kwietnia 1997 r. przez Zgromadzenie Narodowe, została zatwierdzona przez ogólnonarodowe referendum 25 maja 1997 r.
Obejmuje preambułę, opisującą okoliczności jej wydania oraz wyznaczone cele, w treści 13 rozdziałów podzielonych na 243 artykuły.
Prace nad Konstytucją rozpoczęto w 1989 r. w atmosferze głębokich zmian ustrojowych, poprzednia Konstytucja z 1952 r. była już aktem wewnętrznie niespójnym a ze względu na czas i okoliczności powstania nie była akceptowana przez większą część społeczeństwa. W związku z tym Sejm I kadencji postanowił 23 kwietnia 1992 r. o uchwaleniu ustawy o trybie przygotowania i uchwalenia Konstytucji, powołał do życia Komisje Konstytucyjną mającą przygotować nową ustawę zasadniczą.
1 sierpnia 1992 r. uchwalono tzw. Małą Konstytucję, która regulowała stosunki pomiędzy władzą ustawodawczą, wykonawczą, określała kompetencje samorządu terytorialnego i porządkowała podstawowe zasady ustroju państwa. W pozostałych kwestiach nadal obowiązywała Konstytucja z 1952 r.
Pierwsza nowelizacja nowej Konstytucji nastąpiła 8 września 2006 r., kiedy Sejm uchwalił ustawę o Europejskim nakazie aresztowania, następnie 7 maja 2009 r. rozszerzono przesłanki biernego prawa wyborczego. Zmianę uchwalał Sejm, następnie Senat, po czym podpisywał ją Prezydent.
W Rozdziale I Rzeczpospolita, Konstytucja wprowadza zasadę dobra wspólnego, demokratycznego państwa prawnego, jednolitego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, zwierzchności narodu, bezpośredniego stosowania Konstytucji, która jest najwyższym prawem RP oraz określa stosowanie Konstytucji w odniesieniu do prawa międzynarodowego.
Rozdział drugi dotyczy wolności, praw i obowiązków człowieka i obywatela, trzeci określa źródła prawa, kolejne opisują ustrój RP (Sejm i Senat, Prezydent, Rada Ministrów, Sądy i Trybunały, Samorząd Terytorialny).
Rozdział dziewiąty odnosi się do organów kontroli państwowej i ochrony prawa, dziesiąty dotyczy finansów publicznych a szczególnie trybu uchwalenia ustawy budżetowej, powiązań Narodowego Banku Polskiego i Rady Polityki Pieniężnej ze strukturami państwowymi i ich odpowiedzialności za politykę pieniężna państwa.
Rozdział jedenasty zawiera przepisy dotyczące stanów nadzwyczajnych (wojenny, wyjątkowy, klęski żywiołowej) a dwunasty procedury związane ze zmianą Konstytucji.
Rada Ministrów
Rada Ministrów
W jej skład wchodzi Prezes Rady Ministrów i ministrowie, mogą być powoływani Wiceprezesi oraz przewodniczący określonych przez ustawy komitetów. Organizację i tryb pracy Rady reguluje Ustawa z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów oraz Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r.
Do funkcji Rady należy prowadzenie polityki wewnętrznej i zagranicznej państwa, kierowanie administracją rządową, zapewnianie wykonywania ustaw. Rada wydaje rozporządzenia, koordynuje i kontroluje prace organów administracji rządowej, chroni interesy skarbu państwa, uchwala projekt budżetu, kieruje jego wykonaniem i uchwala zamknięcie rachunków państwowych oraz sprawozdanie z wykonania budżetu.
Zapewnia także zewnętrzne i wewnętrzne bezpieczeństwo kraju, porządek publiczny, sprawuje ogólne kierownictwo w zakresie kontaktów z innymi państwami oraz organizacjami międzynarodowymi, zawiera z nimi umowy wymagające ratyfikacji i zatwierdzenia jak również wypowiada tego typu umowy.
Sprawuje kierownictwo w dziedzinie obronności kraju, należą do niej sprawy polityki nie zastrzeżone dla innych organów lub samorządu terytorialnego.
Do organów wewnętrznych należą stałe lub tymczasowe komitety, powoływane do rozpatrzenia spraw, rady i zespoły opiniodawcze lub doradcze. Mogą zostać powołane przez Prezesa Rady Ministrów w drodze zarządzenia na wniosek członka Rady lub z inicjatywy premiera, który określa ich nazwę, skład, zakres działania i tryb postępowania.
Rada może powołać komisję do opracowania projektów kodyfikacji dziedzin prawa, z członków rządu i reprezentantów zainteresowanych instytucji i środowisk.
Przy Prezesie działa Rada Legislacyjna i Rządowe Centrum Legislacji.
Rząd powstaje na drodze procedury, według której Prezydent powołuje Prezesa Rady Ministrów w ciągu 14 dni od pierwszego posiedzenia Sejmu (lub przyjęcia dymisji poprzedniego rządu), który ma za zadanie utworzyć rząd. Premier w ciągu 14 dni ma obowiązek przedstawić skład osobowy rządu Prezydentowi, który powołuje ich i odbiera przysięgę.
Premier ma kolejne dwa tygodnie na przedstawienie Sejmowi programu działania (exposé) z wnioskiem u udzielenie wotum zaufania, które Sejm uchwala bezwzględną większością głosów przy obecności co najmniej połowy ustawowej liczby członków.