Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej
Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej
Uchwalona 2 kwietnia 1997 r. przez Zgromadzenie Narodowe, została zatwierdzona przez ogólnonarodowe referendum 25 maja 1997 r.
Obejmuje preambułę, opisującą okoliczności jej wydania oraz wyznaczone cele, w treści 13 rozdziałów podzielonych na 243 artykuły.
Prace nad Konstytucją rozpoczęto w 1989 r. w atmosferze głębokich zmian ustrojowych, poprzednia Konstytucja z 1952 r. była już aktem wewnętrznie niespójnym a ze względu na czas i okoliczności powstania nie była akceptowana przez większą część społeczeństwa. W związku z tym Sejm I kadencji postanowił 23 kwietnia 1992 r. o uchwaleniu ustawy o trybie przygotowania i uchwalenia Konstytucji, powołał do życia Komisje Konstytucyjną mającą przygotować nową ustawę zasadniczą.
1 sierpnia 1992 r. uchwalono tzw. Małą Konstytucję, która regulowała stosunki pomiędzy władzą ustawodawczą, wykonawczą, określała kompetencje samorządu terytorialnego i porządkowała podstawowe zasady ustroju państwa. W pozostałych kwestiach nadal obowiązywała Konstytucja z 1952 r.
Pierwsza nowelizacja nowej Konstytucji nastąpiła 8 września 2006 r., kiedy Sejm uchwalił ustawę o Europejskim nakazie aresztowania, następnie 7 maja 2009 r. rozszerzono przesłanki biernego prawa wyborczego. Zmianę uchwalał Sejm, następnie Senat, po czym podpisywał ją Prezydent.
W Rozdziale I Rzeczpospolita, Konstytucja wprowadza zasadę dobra wspólnego, demokratycznego państwa prawnego, jednolitego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, zwierzchności narodu, bezpośredniego stosowania Konstytucji, która jest najwyższym prawem RP oraz określa stosowanie Konstytucji w odniesieniu do prawa międzynarodowego.
Rozdział drugi dotyczy wolności, praw i obowiązków człowieka i obywatela, trzeci określa źródła prawa, kolejne opisują ustrój RP (Sejm i Senat, Prezydent, Rada Ministrów, Sądy i Trybunały, Samorząd Terytorialny).
Rozdział dziewiąty odnosi się do organów kontroli państwowej i ochrony prawa, dziesiąty dotyczy finansów publicznych a szczególnie trybu uchwalenia ustawy budżetowej, powiązań Narodowego Banku Polskiego i Rady Polityki Pieniężnej ze strukturami państwowymi i ich odpowiedzialności za politykę pieniężna państwa.
Rozdział jedenasty zawiera przepisy dotyczące stanów nadzwyczajnych (wojenny, wyjątkowy, klęski żywiołowej) a dwunasty procedury związane ze zmianą Konstytucji.
Zgromadzenie Narodowe
Zgromadzenie Narodowe
Zgromadzenie jest organem konstytucyjnym składającym się z posłów i senatorów obradujących wspólnie, chociaż nie wszystkie wspólne posiedzenia zwoływane w innych przypadkach są Zgromadzeniem.
Obraduje pod przewodnictwem Marszałka Sejmu lub Marszałka Senatu. Kompetencje przyznała mu Konstytucja, są one ograniczone do kwestii związanych z Prezydentem.
Przyjmuje przysięgę od nowego Prezydenta, większością głosów może stwierdzić jego trwałą niezdolność do sprawowania urzędu ze względu na stan zdrowia lub może postawić go przed Trybunałem Stanu (w tym czasie urząd prezydencki zostaje zawieszony), jest odbiorcą orędzia prezydenckiego bez możliwości debaty nad nim.
W 20-leciu międzywojennym Konstytucja marcowa po raz pierwszy powołała Zgromadzenie Narodowe. Wybierało prezydenta bezwzględną większością głosów i przyjmowało od niego przysięgę. Co 25 lat miało poddawać rewizji obowiązującą Konstytucję.
Konstytucja kwietniowa uchwalona w 1935 r. zniosła tą instytucję, umacniając władzę wykonawczą (głównie prezydenta) kosztem parlamentu.
Ponownie zostało wprowadzone do polskiego systemu politycznego w 1989 r., po czym 19 lipca dokonało wyboru jedynego prezydenta PRL, urzędu utworzonego jako rezultat obrad Okrągłego Stołu. Jedynym zgłoszonym kandydatem był Wojciech Jaruzelski, wybrany prezydentem. W głosowaniu wzięło udział 544 posłów i senatorów, z czego 270 głosowało za, 233 przeciw. Kandydatura była wynikiem porozumienia oddającej władzę PZPR z opozycją demokratyczną. W zamian za to premierem został kandydat opozycji
Obecnie obrady zwołuje Marszałek Sejmu na drodze postanowienia, przewodniczy im, a w razie jego nieobecności funkcję sprawuje Marszałek Senatu.
Posłowie i senatorowie są sobie równi podczas obrad, nie ma określonego harmonogramu posiedzeń, jednak Zgromadzenie działa na podstawie określonego przez siebie regulaminu.
Zwoływane jest jedynie do wypełnienia funkcji, określonej w Konstytucji, czyli odebrania przysięgi od nowo wybranego Prezydenta, orzeczenia jego niezdolności do sprawowania urzędu, oskarżenia przed Trybunałem Stanu, wysłuchanie orędzia oraz uchwalenia regulaminu Zgromadzenia Narodowego.
W latach 1992-1997, posiadało także uprawnienia dotyczące uchwalania Konstytucji.