Partie polityczne w Polsce
Partie polityczne w Polsce
Partia polityczna, czasami nazywana stronnictwem, to organizacja społeczna o określonym programie politycznym, realizująca jego wytyczne poprzez zdobycie, sprawowanie władzy, lub wywieranie wpływu na osoby sprawujące władze.
Partia jest organizacją o dobrowolnej przynależności, ma charakter członkowski i jako taka uchodzi za organizację społeczną. Zrzeszają obywateli świadomych swoich wspólnych interesów, poglądów, potrafiących w sposób zdyscyplinowany starać się o ich realizację przez zdobywanie i sprawowanie władzy.
Powinna konsolidować polityków według zdolności wyrażania, przekazywania i reprezentowania interesów określonych grup społecznych, starać się o ich realizacje, ukierunkowując politykę państwa zgodnie z zasadami demokracji. Cenną umiejętnością jest zdolność łączenia walki o interesy i rywalizację z innymi partiami z negocjacjami, kompromisami, mającymi na celu uwzględnienie interesów jak najszerszej grupy społeczeństwa.
Sytuację prawną reguluje Konstytucja i Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych. Zakazane jest tworzenie partii nawiązujących w programach do totalitarnych metod i praktyk nazistowskich, faszystowskich, komunistycznych, dopuszczających nienawiść rasową i narodowościową, stosujących przemoc w celu zdobycia władzy, przewidujących utajnienie struktur lub członkostwa.
Może korzystać z praw dopiero po uzyskaniu wpisu do ewidencji partii politycznych w Sądzie Okręgowym w Warszawie. Wniosek musi mieć poparcie co najmniej 1000 obywateli.
Źródła finansowania są jawne a majątek powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów majątkowych, dotacji i subwencji państwowych. Partia nie może prowadzić działalności gospodarczej.
Od 2001 r. subwencje może otrzymać partia, która podczas ostatnich wyborów do Sejmu przekroczyła 3% poparcia w przypadku kiedy sama tworzyła komitet wyborczy i 6% jeżeli weszła w skład koalicyjnego komitetu wyborczego.
Obecnie w parlamencie występują: Platforma Obywatelska, Prawo i Sprawiedliwość, Ruch Katolicko-Narodowy (ruch Patriotyczny), Sojusz Lewicy Demokratycznej, Polskie Stronnictwo Ludowe, Polska Jest Najważniejsza, Socjaldemokracja Polska, Stronnictwo Demokratyczne, Ruch Odbudowy Polski.
Prezydent
Prezydent
Według obowiązującej Konstytucji, Prezydent jest najwyższym przedstawicielem polskich władz, gwarantującym ciągłość władzy państwowej, czuwającym nad przestrzeganiem Konstytucji. Prezydent jest zwierzchnikiem Sił Zbrojnych RP.
Urząd istnieje nieprzerwanie od 1922 r., po ogłoszeniu 1 września 1939 r. stanu wojny w państwie rząd z prezydentem rozpoczęli ewakuację z kraju do Rumunii, gdzie zostali internowani. Groziło to zerwaniem ciągłości władzy państwowej, zwłaszcza że zastępca prezydenta, marszałek Rydz-Śmigły także został internowany. W tej sytuacji prezydent Mościcki ustąpił z urzędu i na mocy Konstytucji kwietniowej wyznaczył swoim następcą ambasadora w Wielkiej Brytanii, Władysława Raczkiewicza, co rozpoczęło działanie rządu na uchodźstwie w Londynie.
Ostatni prezydent RP na uchodźstwie, Ryszard Kaczorowski ustąpił z urzędu w 1990 r. w związku z pierwszymi po II wojnie światowej wolnymi wyborami na urząd prezydencki. Nastąpiło przekazanie insygniów II Rzeczpospolitej Lechowi Wałęsie.
W Polsce Ludowej urząd istniał tylko w latach 1947-1952, później jego rolę przejęła Rada Państwa z Przewodniczącym Rady Państwa.
Obecnie prezydent jest wybierany na 5 lat i może być ponownie wybrany tylko raz, rozpoczyna urzędowanie w dniu złożenia przysięgi przed Zgromadzeniem Narodowym według tekstu zapisanego w Konstytucji.
Prezydent ma prawo zarządzić referendum za zgodą wyrażoną przez większość senatorów, wnioskować do Marszałka Sejmu o przeprowadzenie referendum zatwierdzające ustawę o zmianie Konstytucji uchwalonej przez parlament, może zgłosić projekt ustawy o zmianie Konstytucji.
Zarządza wybory parlamentarne i wyznacza ich termin (dzień wolny od pracy), zwołuje pierwsze posiedzenie Sejmu i Senatu, wyznacza Marszałka Seniora w Sejmie i Senacie, otwiera pierwsze posiedzenie Senatu.
Może skrócić kadencję parlamentu (fakultatywnie lub obligatoryjnie), zwrócić się z orędziem do Sejmu, Senatu lub Zgromadzenia Narodowego bez możliwości przeprowadzenia debaty (ze względu na autorytet Głowy Państwa).
Prezydent posiada inicjatywę ustawodawczą, prawo zgłaszania poprawki do ustaw przez siebie zgłoszonych, weta ustawodawczego przekazującego ustawę Sejmowi do ponownego rozpatrzenia (musi zakwestionować całą ustawę).
Przed podpisaniem może zwrócić się do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności ustawy z Konstytucją.
Senat
Senat
Wywodzi się od najwybitniejszych dostojników Królestwa Polskiego, którzy stanowili radę królewską, służąc królowi pomocą w zarządzaniu państwem i rozwiązywaniu problemów. Od końca XV wieku stanowił wyższą izbę sejmu, w jego skład wchodzili biskupi katoliccy oraz wyżsi urzędnicy państwa (wojewodowie i kasztelanowie) mianowani przez króla.
Po latach zaborów instytucja ta została przywrócona w 1921 r., pomimo sprzeciwu lewicy.
Obecnie stanowi drugą izbę polskiego parlamentu, złożoną ze 100 senatorów wybieranych w wyborach powszechnych, w systemie większości względnej na 4 lata, rozpoczynające się i kończące wraz z kadencją Sejmu. W przypadku wygaśnięcia któregoś z mandatów, Prezydent ogłasza wybory uzupełniające.
Organami są Marszałek, Prezydium Senatu, Konwent Seniorów i Komisje senackie. Marszałek stoi na straży praw i godności tej instytucji, spełnia funkcje reprezentacyjne, prowadzi rozmowy z Sejmem, parlamentami zagranicznymi organami UE, ustala plan pracy Senatu, zwołuje posiedzenia, ustala projekt porządku obrad, przewodniczy obradom i czuwa nad ich przebiegiem.
Zarządza drukowanie ustaw uchwalonych przez Sejm, opinie Komisji Spraw Unii Europejskiej i innych druków senackich, po czym wręcza je senatorom. Zwołuje Prezydium Senatu i Konwent Seniorów, ocenia wykonywanie przez organy państwowe i samorządowe obowiązki wobec Senatu.
Do zadań Prezydium Senatu należy dokonywanie interpretacji regulaminu Senatu, zlecanie komisjom senackim spraw w danym zakresie, ustala zasady organizowania doradztwa naukowego na rzecz Senatu, powołuje doradców, opiniuje sprawy wniesione przez marszałka. W jego skład wchodzi Marszałek i wicemarszałkowie. Podobnie jak w Konwencie Seniorów, gdzie uczestniczą również przedstawiciele klubów parlamentarnych, poselskich oraz porozumień poselskich a z głosem doradczym Szef Kancelarii Sejmu.
Do zadań Konwentu należy opiniowanie projektu planów prac Sejmu, projekty porządku dziennego posiedzeń Sejmu, wybór organów, zadania i przebieg prac Kancelarii lub inne sprawy przekazane przez Marszałka lub Prezydium Sejmu. Zapewnia współdziałanie klubów senackich i kół senackich.
W celu rozpatrywania i przygotowywania spraw, będących przedmiotem zainteresowania tej instytucji, Senat powołuje komisje senackie, które wyrażają zdanie w sprawach przekazanych pod ich obrady przez Marszałka lub Prezydium.
Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej
Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej
Uchwalona 2 kwietnia 1997 r. przez Zgromadzenie Narodowe, została zatwierdzona przez ogólnonarodowe referendum 25 maja 1997 r.
Obejmuje preambułę, opisującą okoliczności jej wydania oraz wyznaczone cele, w treści 13 rozdziałów podzielonych na 243 artykuły.
Prace nad Konstytucją rozpoczęto w 1989 r. w atmosferze głębokich zmian ustrojowych, poprzednia Konstytucja z 1952 r. była już aktem wewnętrznie niespójnym a ze względu na czas i okoliczności powstania nie była akceptowana przez większą część społeczeństwa. W związku z tym Sejm I kadencji postanowił 23 kwietnia 1992 r. o uchwaleniu ustawy o trybie przygotowania i uchwalenia Konstytucji, powołał do życia Komisje Konstytucyjną mającą przygotować nową ustawę zasadniczą.
1 sierpnia 1992 r. uchwalono tzw. Małą Konstytucję, która regulowała stosunki pomiędzy władzą ustawodawczą, wykonawczą, określała kompetencje samorządu terytorialnego i porządkowała podstawowe zasady ustroju państwa. W pozostałych kwestiach nadal obowiązywała Konstytucja z 1952 r.
Pierwsza nowelizacja nowej Konstytucji nastąpiła 8 września 2006 r., kiedy Sejm uchwalił ustawę o Europejskim nakazie aresztowania, następnie 7 maja 2009 r. rozszerzono przesłanki biernego prawa wyborczego. Zmianę uchwalał Sejm, następnie Senat, po czym podpisywał ją Prezydent.
W Rozdziale I Rzeczpospolita, Konstytucja wprowadza zasadę dobra wspólnego, demokratycznego państwa prawnego, jednolitego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, zwierzchności narodu, bezpośredniego stosowania Konstytucji, która jest najwyższym prawem RP oraz określa stosowanie Konstytucji w odniesieniu do prawa międzynarodowego.
Rozdział drugi dotyczy wolności, praw i obowiązków człowieka i obywatela, trzeci określa źródła prawa, kolejne opisują ustrój RP (Sejm i Senat, Prezydent, Rada Ministrów, Sądy i Trybunały, Samorząd Terytorialny).
Rozdział dziewiąty odnosi się do organów kontroli państwowej i ochrony prawa, dziesiąty dotyczy finansów publicznych a szczególnie trybu uchwalenia ustawy budżetowej, powiązań Narodowego Banku Polskiego i Rady Polityki Pieniężnej ze strukturami państwowymi i ich odpowiedzialności za politykę pieniężna państwa.
Rozdział jedenasty zawiera przepisy dotyczące stanów nadzwyczajnych (wojenny, wyjątkowy, klęski żywiołowej) a dwunasty procedury związane ze zmianą Konstytucji.
Zgromadzenie Narodowe
Zgromadzenie Narodowe
Zgromadzenie jest organem konstytucyjnym składającym się z posłów i senatorów obradujących wspólnie, chociaż nie wszystkie wspólne posiedzenia zwoływane w innych przypadkach są Zgromadzeniem.
Obraduje pod przewodnictwem Marszałka Sejmu lub Marszałka Senatu. Kompetencje przyznała mu Konstytucja, są one ograniczone do kwestii związanych z Prezydentem.
Przyjmuje przysięgę od nowego Prezydenta, większością głosów może stwierdzić jego trwałą niezdolność do sprawowania urzędu ze względu na stan zdrowia lub może postawić go przed Trybunałem Stanu (w tym czasie urząd prezydencki zostaje zawieszony), jest odbiorcą orędzia prezydenckiego bez możliwości debaty nad nim.
W 20-leciu międzywojennym Konstytucja marcowa po raz pierwszy powołała Zgromadzenie Narodowe. Wybierało prezydenta bezwzględną większością głosów i przyjmowało od niego przysięgę. Co 25 lat miało poddawać rewizji obowiązującą Konstytucję.
Konstytucja kwietniowa uchwalona w 1935 r. zniosła tą instytucję, umacniając władzę wykonawczą (głównie prezydenta) kosztem parlamentu.
Ponownie zostało wprowadzone do polskiego systemu politycznego w 1989 r., po czym 19 lipca dokonało wyboru jedynego prezydenta PRL, urzędu utworzonego jako rezultat obrad Okrągłego Stołu. Jedynym zgłoszonym kandydatem był Wojciech Jaruzelski, wybrany prezydentem. W głosowaniu wzięło udział 544 posłów i senatorów, z czego 270 głosowało za, 233 przeciw. Kandydatura była wynikiem porozumienia oddającej władzę PZPR z opozycją demokratyczną. W zamian za to premierem został kandydat opozycji
Obecnie obrady zwołuje Marszałek Sejmu na drodze postanowienia, przewodniczy im, a w razie jego nieobecności funkcję sprawuje Marszałek Senatu.
Posłowie i senatorowie są sobie równi podczas obrad, nie ma określonego harmonogramu posiedzeń, jednak Zgromadzenie działa na podstawie określonego przez siebie regulaminu.
Zwoływane jest jedynie do wypełnienia funkcji, określonej w Konstytucji, czyli odebrania przysięgi od nowo wybranego Prezydenta, orzeczenia jego niezdolności do sprawowania urzędu, oskarżenia przed Trybunałem Stanu, wysłuchanie orędzia oraz uchwalenia regulaminu Zgromadzenia Narodowego.
W latach 1992-1997, posiadało także uprawnienia dotyczące uchwalania Konstytucji.
System polityczny w Polsce
System polityczny w Polsce
Ustrój polityczny Trzeciej Rzeczpospolitej został określony przez Konstytucję uchwaloną 2 kwietnia 1997 r. przez Zgromadzenie Narodowe.
Polska jest republiką parlamentarną, realizuje zasady suwerenności narodu, niepodległości i suwerenności państwa. Demokratycznego państwa prawnego, społeczeństwa obywatelskiego (zdolnego do samoorganizacji i realizacji celów bez impulsu ze strony władzy), trójpodziału władzy (podzieloną na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą), pluralizmu (większa ilość partii politycznych), legalizmu, społecznej gospodarki rynkowej oraz godności człowieka.
Określana jest jako państwo unitarne czyli charakteryzujące się wewnętrzną jednolitością, jednostki administracyjne są jednolicie zorganizowane i podporządkowane organom naczelnym, organy regionalne są niezależne od rządu, występuje dobrze rozwinięty samorząd terytorialny o wyraźnych kompetencjach, władza centralna podejmuje tylko najważniejsze decyzje.
Władzę ustawodawczą sprawują Sejm i Senat. Sejm składa się z 460 posłów wybieranych na 4 lata, jego kadencje w wyjątkowych przypadkach może skrócić prezydent. Senat, druga izba polskiego parlamentu składa się ze 100 senatorów wybieranych na 4 lata, jego kadencja rozpoczyna się i kończy wraz z kadencja Sejmu, w przypadku wygaśnięcia mandatu Prezydent zarządza wybory uzupełniające.
Inicjatywa ustawodawcza przysługuje posłom w Sejmie, Senatowi, Prezydentowi, Radzie Ministrów, obywatelskiej inicjatywie ustawodawczej. Ograniczona jest w wypadku ustaw związanych z budżetem, które należą do wyłącznej kompetencji Rady Ministrów oraz zmiana Konstytucji przyznanej 1/5 posłów, Senatowi i Prezydentowi.
Władza wykonawcza należy do Rady Ministrów i Prezydenta. Rada Ministrów, popularnie zwana rządem , składa się z Prezesa Rady Ministrów (premiera) oraz ministrów. Prezydent jest najwyższym przedstawicielem władz polskich i gwarantem ciągłości władzy państwowej. Wybierany na 5 letnią kadencję może ponownie objąć to stanowisko tylko raz.
Szczególną formą obrad parlamentu jest wspólne posiedzenie posłów i senatorów w postaci Zgromadzenia Narodowego, pod przewodnictwem Marszałka Sejmu. Przyjmuje przysięgę nowego Prezydenta, stwierdzić jego niezdolność do sprawowania urzędu ze względu na stan zdrowia, postawić go przed Trybunałem Stanu (w tym czasie jego władza jest zawieszona).
Sejm i Senat
Stronnictwa w Sejmie
Polski Sejm odpowiada mniej więcej temu, jak opowiada się społeczeństwo za poszczególnymi partiami – wynika to oczywiście z tego, że czterysta sześćdziesiąt miejsc, które znajdują się w sejmowych ławach po wyborach parlamentarnych zostaja podzielone według proporcji pomiędzy odpowiednie partie. I tak po ostatnich wyborach najwięcej miejsc w Sejmie zajęła Platforma Obywatelska. Zaraz za nią uplasowało się Prawo i Sprawiedliwość ze swoimi stu pięćdziesięcioma siedmioma posłami. Trzecia siłą w Sejmie jest lewica – Klub Poselski Lewicy liczy sobie aż czterdziestu trzech posłów. Inną partią jest Polskie Stronnictwo Ludowe, które ma swoich trzydziestu jeden reprezentantów. Mniejszość Niemiecką zawsze reprezentuje dwóch przedstawicieli. Są oczywiście także posłowie niezrzeszeni, którzy zapewniają sobie pełną swobodę decyzji i z reguły staja się przedmiotem targu, gdyz każdy głos często staje się na wagę przysłowiowego złota. Jest także Polska Plus (Polska +), ale o tej partii właśnie usłyszałam pierwszy raz w życiu.
Podział Senatu
Podział wpływów na scenie politycznej w Senacie Rzeczpospolitej Polskiej wygląda z grubsza tak samo, jak podział wpływów w Sejmie Rzeczpospolitej Polskiej, jednak obecna jest tutaj już mniejsza liczba posłów. Ponadto, mniejsze reprezentacje posiadają partię polityczne, jednak proporcje zostają w grubsza zachowane. Platforma Obywatelska nadal posiada największa reprezentację w Senacie – zasiada w nim aż pięćdziesięciu siedmiu senatorów z ramienia tej partii. Prawo i Sprawiedliwość jest reprezentowane przez trzydziestu dziewięciu senatorów, a z przedstawicielstwa Polskie Lewicy zasiada w Senacie tylko jeden senator. Dość silnie reprezentowane jest Polskie Stronnictwo Ludowe, które ma aż jednego senatora. Widać więc, że nie jest to zupełnie wierne odzwierciedlenie tego, co dzieje się w Sejmie i jak możemy zauważyć, siły największych partii politycznych są praktycznie zrównoważone, ale to akurat dobrze dla kraju. Senat bowiem nie ma aż tak dużej władzy jak Sejm i tak dużych możliwości, jednak bycie senatorem RP jest rzeczą bardziej prestiżową niż bycie posłem na Sejm.