PRL i transformacja ustrojowa
PRL i transformacja ustrojowa
Sytuacja w kraju zmieniła się po śmierci Stalina w marcu 1953 r., zakończyła ona okres największego terroru i strachu. Nastąpił okres tzw. odwilży, który trwał do 1956 r., w tym czasie Chruszczow ogłosił w Moskwie, podczas zjazdu partii referat „O kulcie jednostki i jego następstwach” ujawniając w nim część zbrodni Stalina i potępiając jego osobę.
W Polsce do władzy doszedł pierwszy sekretarz KC Edward Ochab i premier Józef Cyrankiewicz. Na scenę polityczną wrócił Władysław Gomułka, który szybko piął się po szczeblach ówczesnej władzy, zmiany te były pozorne, odbywające się wewnątrz środowiska partyjnego i nie oznaczały większej demokratyzacji kraju.
W 1976 r. wprowadzono nowelizację do Konstytucji zawierające artykuły o przewodniej roli Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej oraz przyjaźni i współpracy ze Związkiem Radzieckim. W marcu 1982 r. powołano Trybunał Konstytucyjny i Trybunał Stanu ale ich rola była bardzo niewielka. Podobnie iluzoryczne były kompetencje innych pseudodemokratycznych organów jak Naczelny Sąd Administracyjny i powołany w 1987 r. Rzecznik Praw Obywatelskich.
17 września 1980 r. na zebraniu delegatów wyłonionych przez załogi zakładów pracy z całego kraju postanowiono utworzyć Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”, jego przewodniczącym został Lech Wałęsa. Perspektywy zmian ustrojowych pojawiły się jednak znacznie później.
Doprowadziły do nich dopiero obrady Okrągłego Stołu w lutym-kwietniu 1989 r., ich idea został sformułowana po raz pierwszy na spotkaniu generała Czesława Kiszczaka z Lechem Wałęsą, warunkiem obrad było wygaszenie przez Solidarność fali strajków w całym kraju.
Doszło do nowelizacji Konstytucji o tzw. nowele kwietniową na mocy której przywrócono Senat i urząd Prezydenta z realną władzą. Uchwalono nową ordynację wyborczą, według której 4 czerwca 1989 r. odbyły się wolne wybory do Sejmu. Zgromadzenie Narodowe wybrało Prezydentem PRL Wojciecha Jaruzelskiego.
Dopiero dalsza dekompozycja bloku wschodniego pozwoliła na dokończenie transformacji ustrojowej, uchwalono Ustawę z dnia 29 grudnia 1989 r. o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej (nowela grudniowa), która całkowicie zmieniła zasady funkcjonowania państwa i zerwała z dotychczasowym ustrojem tzw. demokracji ludowej.